Bestaansrecht tuinenparken in de stad is aantoonbaar

Door: Wageningen UR  10-05-2006
Trefwoorden: Landbouw, Planologie, Tuinparken

Tuinenparken - door particulieren beheerde besloten groene ruimtes in de stad - dreigen te moeten wijken voor nieuwe woonwijken. Voor de tuinencomplexen is er echter een mogelijkheid hieraan te ontsnappen vanwege hun sociale, culturele en ecologische functie. In opdracht van Siertuinvereniging Ons Buiten in Utrecht en de landelijke organisatie voor hobbytuinders AVVN voerden onderzoekers van Wageningen Universiteit en studenten van Hogeschool Larenstein een onderzoek uit naar de overlevingskansen van tuinparken, waarvan er in Nederland honderden zijn. Ze rapporteren hun bevindingen in een rapport van de Wetenschapswinkel van Wageningen UR dat 13 mei wordt aangeboden aan burgemeester Brouwer-Korf van Utrecht.

Van oudsher kennen veel Nederlandse steden tuinenparken aan de rand van de stad. De complexen bestaan uit volkstuinen of siertuinen met daarnaast gemeenschappelijke terreinen en openbare ruimtes. Sommige parken zijn alleen toegankelijk voor leden, maar de meeste zijn deels of bijna geheel openbaar. De laatste vijftig jaar zijn veel tuinenparken ingebouwd door oprukkende woonwijken of ze zijn zelfs opgeheven. De komende jaren zullen er nog meer tuinenparken verdwijnen omdat de overheid ernaar streeft veertig procent van de nieuwe woningen binnen het stedelijk gebied te bouwen. Alleen als de beheerders kans zien door nieuwbouwplannen bedreigde tuinparken onmisbaar te maken voor de samenleving, hebben ze kans te ontkomen aan opheffing door nieuwbouw.

Om de verenigingen van de tuinparken een handreiking voor overleving te bieden inventariseerden de onderzoekers Noor van der Hoeven en Derk Jan Stobbelaar van Wageningen Universiteit met gegevens van studenten van de Hogeschool Larenstein de functies die tuinparken voor de gebruikers, omwonenden en voor milieu en landschap kunnen hebben. Zij concluderen dat er om een tuinenpark te laten overleven het niet alleen toegankelijk en aantrekkelijk moet zijn voor de gebruikers, maar ook voor de omwonenden en andere burgers. In hun onderzoeksrapport 'De meerwaarde van tuinparken' laten zij zien hoe een vereniging van een tuinenpark de overgang tot stand kan brengen naar een door gemeentebesturen gemakkelijker geaccepteerd maatschappelijk gewenst park.

Veranderingsproces
De eerste stap in een veranderingsproces van tuinparken bestaat uit een inventarisatie van wat een park nu te bieden heeft en wat de mogelijkheden zijn. Essentieel hierbij is om zowel leden als omwonenden en de politiek continu te informeren over het veranderingstraject en hen erbij te betrekken. Als mensen hun eigen wensen of belangen terug zien komen in het veranderingstraject of alleen al het gevoel hebben ergens bij betrokken te worden, is de kans op draagvlak groter en daarmee ook de kans op overleving.

De maatschappelijke waarden van een tuinenpark liggen op ecologisch, sociaal en cultuur vlak. Daarom moet worden gemeten wat het tuinenpark kan betekenen op deze drie vlakken. Zo kan een tuinenpark een ecologische functie hebben bijvoorbeeld vanwege het voorkomen van veel verschillende soorten planten of dieren, zoals salamanders. Het kan een sociale functie hebben, bijvoorbeeld doordat mensen elkaar hier kunnen ontmoeten. Voor het veranderingsproces moet in kaart worden gebracht in hoeverre het park openbaar is, of er is voorzien in informatie over de toegang van het park, wanneer het toegankelijk is, wat er te beleven valt, wat nog meer zou kunnen, of het veilig is? Tenslotte kan het park een culturele functie hebben, doordat het bijvoorbeeld de geschiedenis van het landschap toont, zoals de intact gebleven sloten- en kavelstructuur van een oude polder.

Het onderzoeksrapport wordt op zaterdag 13 mei om 17.00 uur overhandigd aan de burgemeester van Utrecht mw. A. Brouwer-Korf, de vice-voorzitter van de AVVN (met 215 aangesloten tuinparkverenigingen met 26.500 leden) en de voorzitter van Ons Buiten. Tuinpark Ons Buiten in Utrecht heeft in het onderzoek als voorbeeld gediend. Er zijn al diverse veranderingen in gang gezet.

Trefwoorden: Landbouw, Planologie, Tuinparken