Gevoeligheid voor tuberculose genetisch bepaald

Door: Leidsch Universitair Medisch Centrum (lumc)  15-10-2008
Trefwoorden: Onderzoek, Ziekenhuis, Dna

De kans op longtuberculose wordt mede bepaald door welke variant van het gen toll-like receptor 8 (TLR8) iemand bezit. Net als de andere toll-like receptoren is TLR8 waarschijnlijk betrokken bij de herkenning van ziekteverwekkers en activering van het afweersysteem. De exacte rol van het gen is echter nog niet bekend.

Vaker mannen
Interessant is dat het nu gevonden gen op het X-chromosoom ligt. Vrouwen hebben twee X-chromosomen, mannen slechts één. Vrouwen hebben hierdoor twee keer zoveel kans als mannen om een goed functionerende versie van het gen te hebben. Dit verklaart mogelijk waarom tuberculose (TBC) vaker mannen treft dan vrouwen.

Voor zowel mannen als vrouwen bleek het risico op longtuberculose af te hangen van welke variant(en) van TLR8 ze hadden. Onderzoeker prof. dr. Tom Ottenhoff (LUMC): “Mannen met de meest risicoverhogende versie van het gen hadden tot dubbel zo vaak TBC als gemiddeld. Een andere variant van dit gen bleek mannen juist tegen TBC te beschermen: dragers liepen slechts de helft van het normale risico om TBC te krijgen. Bij vrouwen zagen we dezelfde trend.” Wat het onderzoek extra sterk maakt is dat in een tweede, in dit geval Russische populatie, de relatie tussen TLR8 en TBC bevestigd werd.

Volkeren verschillen
De onderzoekers bekeken niet al het DNA van hun proefpersonen, maar selecteerden 18 genen waarvan bekend is dat ze betrokken zijn bij de aangeboren afweer. Van deze genen bestaan verschillende varianten. Van ruim 750 Indonesiërs werden deze genen onder de loep genomen. De helft van de proefpersonen had longtuberculose, een veelvoorkomende en besmettelijke vorm van TBC. “Zij hadden duidelijk andere varianten van TLR8 dan de andere helft van de proefpersonen, die wel besmet maar niet ziek waren”, aldus Ottenhoff. “Daarnaast bleek dat de expressie van het TLR8-eiwit verhoogd was tijdens ziekte en tijdens een infectie nagebootst in celkweken in het laboratorium. Dat wijst er ook op dat het gen een rol speelt bij TBC-besmettingen.” Voor de overige 17 onderzochte genen vonden de onderzoekers geen duidelijk verband.

De nu gevonden variatie in TLR8 verklaart voor een deel waarom de tuberculosebacterie de ene persoon wel ziek maakt en de ander niet. De verscheidenheid van TLR8 zou ook kunnen verklaren waarom volkeren verschillen in hun gevoeligheid voor TBC. “Bepaalde stammen van Indianen bleken bijvoorbeeld heel gevoelig voor TBC”, vertelt Ottenhoff. “Mogelijk komt de gevoeligmakende variant van TLR8 bij hen meer voor dan bij anderen.”

Meer genen
Slechts 5 tot 10 procent van de mensen krijgt TBC na besmetting met de tuberculosebacterie Mycobacterium tuberculosis. Daarom werd al langer vermoed dat er genetische verschillen tussen mensen bestaan die de gevoeligheid voor TBC bepalen. “Het nu gevonden gen verklaart een deel van deze gevoeligheid, maar er zijn zeker nog veel meer genen die in samenspel de kans op TBC beïnvloeden. Verder onderzoek zal dat moeten aantonen”, aldus Ottenhoff.

Trefwoorden: Dna, Onderzoek, Tuberculose, Ziekenhuis

Contact Leidsch Universitair Medisch Centrum (lumc)

Website - Geen ingevoerd

E-mail - Geen ingevoerd

Deze pagina afdrukken

Share