Draak van een Crisis

Draak van een Crisis van Paerel Vermogensbeheer

Door: Paerel Vermogensbeheer  22-02-2009
Trefwoorden: Oplossingen, Crisis

Laten we in ieder geval geen draak van een oplossing creëren.

Dat het nu echt menens is met de crisis kan niemand meer ontkennen. In het vierde kwartaal van 2008 bedroeg de daling van de economie (BBP) in Nederland 0,6%. Dit is het slechtste groeicijfer sinds de oliecrisis in 1974. In de VS was de teruggang 3,8% en de export gevoelige Japanse economie kende in het vierde kwartaal op jaarbasis zelfs een daling van 12,7%. En dit is nog niet het hele verhaal. Volgens de rekenmeesters van het CPB stevent Nederland voor 2009 af op een daling van de economie van 3,5%. De belangrijke vraagstukken van dit moment zijn dan ook:
 
·        Waarom is deze crisis zoveel erger dan de eerdere recessies sinds WOII?
·        Kunnen we binnen afzienbare tijd uit deze negatieve spiraal komen?
·        Zo ja, kan dat op een manier die een meer duurzame groei in de toekomst mogelijk maakt.
 
De draak heeft meerdere gezichten
Het probleem van de huidige crisis is dat er meerdere vicieuze cirkels zijn die elkaar versterken en waar moeilijk een uitweg is te vinden. Ik noem de belangrijkste drie:
  • De klassieke vicieuze cirkel bij een recessie speelt ook een rol bij de huidige crisis. Het begint bij vraaguitval als gevolg van een bepaalde schok (in dit geval crisis op de huizenmarkt). Hierdoor zijn er minder investeringen en is er een grote drang naar kostenbesparingen, dit leidt tot een hogere werkloosheid en lagere lonen en daardoor nog meer vraaguitval.
  • Een tweede vicieuze cirkel vinden we in het bankwezen. Het begint met afboekingen op slechte leningen als gevolg van problemen in een bepaald segment (in de huidige crisis wederom de huizenmarkt). Hierdoor wordt de kapitaalsbasis voor banken uitgehold en worden er minder leningen verstrekt. Als gevolg hiervan verzwakt de economie, waardoor nieuwe kredietproblemen ontstaan.
  • De derde vicieuze cirkel vinden we in de huizenmarkt. Zoals we zagen was de huizenmarkt de aanleiding bij de voorgaande spiralen, maar deze markt kent op zich zelf ook een destructieve dynamiek. Het begint met wanbetalingen (voor de meest recente ontwikkeling zie onderstaande figuur). Als er geen adequate regelingen kunnen worden getroffen volgen daarna gedwongen verkopen (foreclosures). Deze zorgen op hun beurt voor verdere huizenprijs dalingen, waardoor nog meer huiseigenaren in de problemen komen.
Hoewel bij een recessie deze drie negatieve feedback loops altijd wel een rol kunnen spelen is het vrij zeldzaam dat ze allemaal tegelijk zo ernstig de economie ondermijnen.
 
De draak te lijf, op naar de overwinning
Omdat dit keer alle drie de problemen groot genoeg zijn om de economie in een recessie te houden zal zowel de snel oplopende werkloosheid als het vastgelopen banksysteem als de gecrashte huizenmarkt moeten worden aangepakt. Kunnen we dit? ¥€$ we can! Het kost alleen (te) veel geld. De oplossingen zijn successievelijk:
  • Enorme stimuleringspakketten om de economie te revitaliseren en banen te scheppen.
  • Slechte leningen van de balans te halen en onder brengen in speciale banken (bad banks) en de commerciële banken (good banks) zodanig herkapitaliseren dat de kredietverlening weer op gang kan komen.
  • De huizenmarkt steunen door grootscheepse herfinancierings-operaties voor particulieren en het opkopen van huizen voor de huurmarkt.
 
Deze oplossingen vinden we terug bij de tot nu toe uitgevoerde reddingsoperaties. Het verschil zit in de omvang van de benodigde oplossing. Deze omvang zal enorm zijn en zijn gelijke niet kennen in de geschiedenis. Hoe veel dit dan gaat kosten? In ieder geval veel meer dan de $787 mrd aan stimuleringsmaatregelen die Obama recentelijk door het congres heeft geloodst (alleen de verliezen op de huizenmarkt bedragen al meer dan $5000 mrd). In ieder geval ook meer dan het huidige TARP programma om de banken overeind te houden van $700 mrd (de meest recente schattingen gaan uit van afboekingen van $2000 mrd) en zeker meer dan de huidige maatregelen ter ondersteuning van de huizenmarkt (deze maatregelen zijn nog betrekkelijk vaag vanwege de moeilijkheden bij de uitvoering).
 


Winnen we met deze slag ook de oorlog?

De keuze om de reddingsoperaties telkens op te schalen aan de steeds groter wordende omvang van het probleem is aan de politiek. Economisch gezien denk ik dat een grootschalige reddingsoperatie zou kunnen werken binnen afzienbare termijn. Dat is het goede nieuws.

Ik denk alleen dat het op langere termijn tot nog grotere problemen leidt. Zorgde het redden van het hedge fund LTCM in 1998 niet voor een klimaat waarbij steeds meer risico’s werden genomen door banken (moral hazard)? Zorgde het ‘redden’ van de economie na 11 september 2001 er niet voor dat in de periode erna geld bijna gratis werd zodat er nog meer lucht in het systeem werd gebracht (stimulering van leverage)?

Wat ik bedoel te zeggen is dat we met de genoemde maatregelen, mits tijdig en voldoende krachtig toegediend, een recept hebben om de crisis te bestrijden. Zolang we echter geen duidelijk plan hebben om onze economische en financiële structuren te hervormen tot een meer duurzaam en coherent systeem, ben ik terughoudend bij het rücksichtslos laten draaien van de geldpers. Ben ik nu te negatief? Goed nieuws want de volgende column is een stuk optimistischer van toon en gaan we verder in op mogelijke maatregelen en veranderingen die nodig zijn om een duurzame groei in de toekomst mogelijk te maken.

 

Michel Klaster is directeur van Paerel Vermogensbeheer. Eerder werkte hij als Fund Manager bij Blue Sky Group (KLM) en Fortis. Paerel Vermogensbeheer beheert beleggingsportefeuilles voor particulieren en kleine instituten. Klaster is econometrist en macro-econoom en baseert zijn visie niet alleen op kwantitatieve en economische modellen maar ook op technische analyse. Hij geeft regelmatig in de media zijn visie op de beurs en de economie. Klaster heeft diverse beleggingsfondsen opgericht waaronder het Paerel Alternative Fund. Dit mixfonds belegt in diverse alternatieve beleggingscategorieën. De informatie in deze column is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als een individuele aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. Iedere belegging, die u overweegt, dient u te toetsen aan uw persoonlijk beleggersprofiel of te bespreken met uw beleggingsadviseur. De beleggingsfondsen of andere financiële titels die worden besproken kunnen onderdeel uitmaken van de portefeuilles van Paerel. Surf naar www.paerel.nl voor de meest recente portefeuille overzichten. Paerel Vermogensbeheer B.V. is een beleggingsonderneming en staat onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten en de Nederlandse Bank. Voor de uitgebreide disclaimer verwijzen wij naar onze website www.Paerel.nl. Vragen of reacties kunt u mailen naar [email protected]

Trefwoorden: Crisis, Oplossingen

Contact Paerel Vermogensbeheer

E-mail

Deze pagina afdrukken

Share