Oplossingen om uit de impasse te komen

Oplossingen om uit de impasse te komen van Paerel Vermogensbeheer

Door: Paerel Vermogensbeheer  26-02-2009
Trefwoorden: Oplossingen, Crisis


Een eerste aanzet, reacties welkom

Overheden bieden tegen elkaar op met het zoveelste reddingsplan. Centrale banken hebben de race naar de bodem ingezet, wie is er het eerst bij 0% rente? Veel van de plannen die tot nu toe zijn bedacht hebben inmiddels een addendum gekregen met een aanzienlijk hoger prijskaartje. In de vorige column is uiteengezet dat deze maatregelen, hoewel nog niet krachtig genoeg, zeker nodig zijn voor het bereiken van een oplossing. Daarover dus geen discussie. Wat mij echter zorgen baart is het schijnbare gemak waarmee de miljarden worden uitgegeven en het gebrek aan reflectie over het uiteindelijke doel van deze uitgaven.

De stelling
Er staan drie problemen centraal staan in de huidige malaise: de crises op de arbeidsmarkt, huizenmarkt en bij de banken. Mijn stelling is dat deze problemen feitelijk allemaal ontstaan zijn uit verkeerde keuzes bij de voor die markt meest relevante dilemma’s. We zullen zien dat vaak wordt gekozen voor één van beide uitersten, maar dat het ook mogelijk is te kiezen voor beide als er een derde dimensie kan worden gevonden die de verschillen kan overbruggen. In de management literatuur wordt dit fenomeen transculturele competentie genoemd. Is deze manier van denken ook toepasbaar op bijvoorbeeld de bankencrisis?

De bankencrisis
Het belangrijkste dilemma bij bankieren is ondernemerschap en winstbejag aan de ene kant en controle en conservatisme anderzijds. Het moge duidelijk zijn dat we de afgelopen jaren teveel van het eerste hebben gehad. Als bankiers, gestimuleerd door bonusregelingen en opgezweept door ‘shareholder value’ consultants, zich te ondernemend gaan gedragen dan leidt dit tot een wirwar aan activiteiten, opgeblazen balansen en dito ego’s. Dit wordt nog eens versterkt door het fenomeen moral hazard. De meeste banken zijn te belangrijk om failliet te gaan. Neem je een risico en het gaat goed dan loop je zwaar binnen en kun je hele kunstcollecties in je kofferbak laden (of ben ik nu in de war met een ander moreel dilemma?). Gaat het fout dan gooit de overheid de reddingsboei toe en kun je het, als je er niet een te grote rotzooi van hebt gemaakt, na een paar jaar gewoon weer opnieuw proberen. Dat bij het streven naar winst en stimuleren van ondernemerschap de decentralisatie is doorgeschoten blijkt wel uit het feit dat nagenoeg geen enkele topbankier begrijpt welke risico’s op de werkvloer werden genomen (zie Société General). In onderstaande figuur is deze strategie weergegeven met een oranje bliksemschicht; Dit leidt dus niet tot de gewenste balans tussen ondernemerschap en controle.



Het andere uiterste is wat mij betreft ook niet echt wenselijk. In bovenstaande figuur wordt dit weergegeven als de centralisatiestrategie (rode bliksemschicht). Als de belangrijkste drijfveer van een bankier het vermijden van ellende is, dan worden er veel te weinig kredieten verstrekt. Om alle risico’s uit te sluiten zal de due dilligence zo zwaar worden dat kleine bedrijven en particulieren nauwelijks meer toegang hebben tot het bancaire kanaal. En wat als de overheid de rol van bankieren op zich neemt en de organisatie dwingt om voldoende kredieten te verstrekken? Een interessante gedachte, maar ik denk niet dat het gaat werken. De Duitse Landesbanken staan bekend als inefficiënt en horen bij de grote verliezers in de huidige crisis. Ook het Chinese bankwezen, wat een bastion is van (staats) controle, is gezien de corruptie en het gevoerde wanbeleid geen voorbeeld voor de toekomst.

De oplossing
De kern van de oplossing is mijns inziens gelegen in het introduceren van een derde dimensie. Door activiteiten decentraal aan te sturen maar informatie te centraliseren kan het beste van twee werelden worden bereikt. Het alloceren van de verantwoordelijkheid van de activiteiten op decentraal niveau werkt zeer stimulerend op de werkvloer en er kan zodoende optimaal worden ingespeeld op de dynamiek in de markt. Deze decentralisatie kan echter alleen plaatsvinden als deze activiteiten op centraal niveau adequaat kunnen worden gecontroleerd. Wat te doen met activiteiten die zo complex zijn dat adequate controle niet mogelijk is? De vraag stellen is in dit geval hem beantwoorden: niet doen. Wat te doen met een bank met te veel activiteiten en onderlinge verbanden zodat controle te complex wordt? Ontmantelen en opsplitsen is dan de enige juiste oplossing. Universal Banking is passé, Narrow Banking (spaarbanken en investment banking gescheiden) heeft de toekomst.

Hoe kan dit in de praktijk worden geïmplementeerd? Naast het op niveau brengen van de informatievoorziening is het toevoegen van de juiste prikkels essentieel. Een bank mag gewoon een commercieel bedrijf zijn, maar vette bonussen geven op basis van korte termijn winstcijfers die weinig verband houden met de lange termijn prestaties vallen niet onder de noemer juiste prikkels. De belangrijkste activiteiten van de bank zijn het verstrekken van leningen en het beheren van beleggingen. Beide activiteiten kennen een (zeer) lange horizon. Het uitkeren van een bonus op basis van een jaarwinst is vergelijkbaar met het geven van een bonus aan een trainer die leiding geeft aan een team die voor rust op weergaloze wijze 1-0 weet te scoren, maar die vervolgens met 3-1 van de mat worden gespeeld.

Het moet toch mogelijk zijn om adequate informatie te verkrijgen over de kwaliteit van het functioneren van bankbestuurders? Waarom maken we de beloning van het topmanagement niet slechts voor een beperkt deel afhankelijk van de korte termijn winstgevendheid ten faveure van lange termijn prestatiemaatstaven die de duurzame bedrijfsontwikkeling meten? Denk hierbij bijvoorbeeld aan de langjarige relatieve kosten efficiëntie en het relatieve functioneren van de controlesystemen vergeleken met andere branchegenoten. Ook niet financiële criteria kunnen hierbij worden meegenomen aangezien de banksector feitelijk een nutssector is.

Tot slot
Bovenstaande is slechts een voorzichtige aanzet om tot een oplossing te komen. Er zijn nog meer dilemma’s die een rol spelen bij het ontstaan van de bankencrisis. Bijvoorbeeld op de huizenmarkt, de arbeidsmarkt of op het gebied van toerzicht en overheidsingrijpen bij crises. Deze zullen in volgende columns worden besproken.

Ik nodig de lezers uit andere dilemma’s aan te dragen die verband houden met de kredietcrisis. Laten we vervolgens nadenken over de extra dimensie die de schijnbare tegenstellingen weet te overbruggen. Uit ervaring kan ik meedelen dat het nadenken hierover een stuk bevredigender is dan het analyseren van crises. Zou het niet kunnen dat we over twintig jaar 2008 herinneren als het keerpunt naar een logischere en meer duurzame economie in plaats van de financiële meltdown die ervoor zorgde dat alle Westerse overheden hun tafelzilver verkochten?

Trefwoorden: Crisis, Oplossingen

Contact Paerel Vermogensbeheer

E-mail

Deze pagina afdrukken

Share