Big Four publiceren toekomstvisie - vraagtekens op zijn plaats

Door: Coney  21-03-2007
Trefwoorden: Strategie, Visie

Met betrekking tot de controle merken de leiders op dat door de toenemende juridisering van het vak, de inhoudelijkheid verloren is gegaan. Judgement by professionals heeft plaats gemaakt voor een ‘check-the-box’ mentaliteit en daarmee is – volgens de grote leiders - de kwaliteit van het product “controle” hard achteruit gegaan. Een gemakkelijke uitspraak die bij ons de vraag uitlokt of deze twee niet naast elkaar hadden kunnen bestaan en waarom dit nu pas wordt opgemerkt. Al jaren zijn – laten we ons beperken tot Nederland – collega accountants in de slag met Amerikaanse accountants om wat meer ‘sense’ in het gedachtegoed rondom jaarrekening controle aan te brengen. Gelukkig wordt ook in dit document een pleidooi gehouden om verslaggeving en controle vanuit de inhoud te benaderen. De veel gehoorde kreet ‘substance over form’, blijkt in de praktijk echter moeilijk te realiseren. Willen onze collega’s in Amerika en de aan hun gelieerde global firms af van de ‘check-the-box’ mentaliteit dan moet dit samen gaan met een enorme cultuuromslag die start in de schoolbanken en eindigt in de boardroom. Gezien de huidige claimcultuur is dit echter niet binnen een paar jaar te realiseren.

Naar onze mening heeft de genoemde juridisering een groot deel van de lol uit het werk gehaald. Er is al een accountantskantoor gesignaleerd dat met de kreet ‘rules don’t rule’ nieuwe collega’s probeert te werven. Misschien pakken zij hun werk echt anders aan, misschien is het slechts marketing. Juist deze juridisering is één van de oorzaken van de ‘braindrain’ in de accountancy.

De groep van CEO’s pleit verder voor globalisering van standaarden voor verslaggeving en controle. Bij deze globalisering hoort ook een soort mondiaal toezicht – nog een toezichthouder! Diegenen die echt het werk doen – de value creators binnen ondernemingen – moeten zich aardig benauwd gaan voelen door al dat toezicht. Stelt u zich eens voor hoe die fabrieksarbeider van een willekeurige productieonderneming (SOx-plichtig) zich voelt als hij het hiernaast afgedrukte plaatje kent. Zoveel collega’s allemaal betrokken bij ‘zijn’ productie. Dat heeft niet zo heel veel meer met shareholder value te maken.

Overigens wordt, in het kader van globalisering, in het document en passant een duidelijke voorkeur uitgesproken voor het principle based IFRS ten faveure van het rule-based US GAAP. Uiteraard doet ons dat als Europeanen goed. Wellicht is het motief echter dat toepassing van IFRS vatbaarder is voor interpretatie en de accountantskantoren vanuit die optiek dus meer argumenten hebben om de tegen hen ingediende claims te weerleggen.

Het zou ons overigens niet verbazen als veel van deze kantoren al zijn begonnen met het omscholen van alle SOX testers, adviseurs en controleurs tot US GAAP – IFRS conversie experts.

Als over 10 jaar alle ondernemingen in de VS zijn overgestapt op IFRS komt er waarschijnlijk opnieuw een visiedocument. Onder het adagium “cash is king” zal IFRS plaats moeten maken voor het aloude kasstelsel dat dan wordt geroemd vanwege de fantastische objectiviteit.

De vergankelijkheid van de jaarrekening als bron van informatie wordt ook nog eventjes ter sprake gebracht (nog steeds core business van accountants). Informatie-eisen gaan veranderen en in dit kader wordt XBRL aangehaald. Nogal misplaatst in een visie document uit 2006 als je weet dat XBRL reeds in 1998 het levenslicht zag en al binnen negen maanden een prototype gemaakt was. Op het moment dat real time registratie mogelijk werd, kwam de vraag om real time informatievoorziening. Op dat moment hadden accountants zich al moeten realiseren dat real time assurance een gat in de markt had kunnen zijn. Als accountants daar toen in gesprongen waren, hadden ze zich dit deel van het document kunnen besparen. Het had kunnen bijdragen aan transparantie in verslaggeving en controle en wellicht had overheidsinmenging zoals de Sarbanes Oxley wetgeving voorkomen kunnen worden.

De zes grootste accountantsorganisaties van de wereld (lees de VS) hebben het document geschreven. Dit zou de suggestie wekken dat we weer kunnen spreken van de big Six. Niets lijkt minder waar, het blijft big Four plus twee. Eén van de twee kleinste organisaties, Grant Thornton International geeft aan dat zij zich focussen op ‘owner-managed businesses’ (zeg maar de kleine en middelgrote ondernemingen). De andere kleinere accountantsorganisatie, BDO International heeft dezelfde focus en is met 28 duizend werknemers beduidend kleiner dan de Big Four. Kortom, de echt grote ondernemingen blijven zitten met een beperkte keuze als het om accountants gaat. Verder reductie van het aantal kantoren lijkt dus geen optie. Een geruststellende gedachte voor de grote kantoren die wellicht hopen op een ‘guardian angel’ die een tweede Andersen-debacle zal voorkomen.

Het document is bedoeld als een aanzet tot discussie. Het is jammer dat deze discussie waarschijnlijk alleen binnen de beroepsgroep gevoerd zal worden. Nederland is qua accountancy een land met aanzien – zowel in omvang als kwaliteit. Het stuk is echter redelijk onzichtbaar gepubliceerd op de website van het Koninklijk NIVRA en ook in de media heeft het weinig aandacht gekregen. Niet verassend dus dat de verwachtingen van het publiek zo slecht aansluiten bij de diensten die door accountants worden geleverd.

Sceptici onder ons menen dat een deel van de publicatie niets anders is dan een goedkope manier om nieuwe business te genereren. Niet onwaarschijnlijk, maar zelfs als je niet twijfelt aan de integere bedoelingen van de leiders laat het geheel een wrange smaak achter. Een dergelijke inventarisatie van ondernemersrisico’s moet je niet op tafel leggen bij het grote publiek, je moet er wat aan doen. Als ondernemer reageer je daarop met innovatie of strategisch heroriëntatie. Dat deed Toyota met de Prius en Philips met de Senseo – iets dat in de 21ste eeuw ook accountants van zichzelf zouden moeten eisen!

Kortom, om meerdere redenen een lezenswaardig stuk, wij bevelen het u van harte aan.

Trefwoorden: Strategie, Visie